Kontrola udzielania zamówień publicznych


Nowym rozwiązaniem wprowadzonym w ustawie są przepisy regulujące sposób przeprowadzania kontroli nie tylko dla Prezesa UZP, również dla innych organów, w tym regionalnych izb obrachunkowych oraz instytucji audytowych oraz zarządzających w rozumieniu przepisów dotyczących realizacji programów w zakresie polityki spójności, (dalej „organy kontroli”). Ze względu na swoją pozycję ustrojową, Najwyższa Izba Kontroli oraz Prezes Rady Ministrów zostały wyłączone z obowiązku stosowania w toku kontroli udzielania zamówień publicznych zasad uregulowanych ustawą. Zasady kontroli określone w dziale XI nie będą stosowane także przez Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów (UOKiK). UOKiK należy do szeroko rozumianego systemu instytucji zamówień publicznych i będzie uczestniczył w pracach Komitetu do spraw Kontroli w Zamówieniach Publicznych, ale przedmiotem kontroli wykonywanej przez UOKiK nie jest udzielanie zamówień publicznych tylko ewentualne porozumienia zawierane przez przedsiębiorców, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji (tzw. zmowy przetargowe). Wprowadzenie tych zasad uczyni system bardziej spójnym i czytelnym dla rynku. Może mieć też pozytywny wpływ na rozwiązanie problemów wynikających z odmiennych interpretacji czy dublowania się kontroli.

Kontrola zamówień publicznych powinna być dokonywana w zgodzie z przepisami zawartymi w ustawie, a także przepisami odrębnymi właściwymi dla poszczególnych organów. W przypadku wystąpienia sprzeczności między zasadami przeprowadzania kontroli przewidzianymi w ustawie a zasadami uregulowanymi w przepisach odrębnych, zastosowanie będzie miała norma kolizyjna regulująca stosunek przepisów odrębnych do przepisów ustawy (art. 596 ust. 3 projektu ustawy).

Zasady wskazane w prawie zamówień publicznych nie wpływają na ustawowe kompetencje poszczególnych organów, a wskazują ramy metodologiczne samego procesu przeprowadzania kontroli, wspólne dla wszystkich instytucji. Te zasady to:

1)     współpraca organów kontroli oraz uwzględnianie przez te organy przeprowadzaniu kontroli wyników kontroli legalności udzielania zamówień publicznych dokonywanych przez Prezesa UZP lub inne organy kontroli (art. 597 projektu ustawy);

2)     planowanie i przeprowadzanie kontroli na podstawie analizy ryzyka (art. 598 projektu ustawy);

3)     dokonywanie kontroli na podstawie przygotowanych przez organy kwestionariuszy kontrolnych (art. 599 i 600 projektu ustawy);

4)     podstawą negatywnego wyniku kontroli mogą być tylko uchybienia mogące mieć wpływ na wynik postępowania, z wyłączeniem kontroli postępowań o udzielenie zamówień współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej (art. 601 projektu ustawy);

5)     upublicznianie informacji o przeprowadzonych kontrolach i ich wynikach, w tym dokumentu kończącego kontrolę (art. 602 projektu ustawy).

Zasada współpracy i uwzględniania wyników kontroli przeprowadzonych przez Prezesa UZP lub inne organy kontroli oznacza, że organy kontroli zobowiązane są do wymiany podstawowych informacji o przeprowadzanych kontrolach wśród zamawiających, a także o ich wynikach, co pozwoli na ograniczenie przypadków odmiennych interpretacji przepisów czy dublowania postępowań kontrolnych u tych samych zamawiających. Organy kontroli prowadząc kontrolę z punktu widzenia legalności postępowań będzie zobowiązany do uwzględniania wyników kontroli Prezesa UZP albo innego organu kontroli w danym postępowaniu. Dodatkowo, zgodnie z nową kompetencją Prezesa UZP, w przypadku wątpliwości lub odmiennych interpretacji prawa zamówień publicznych, organy będą mogły zwrócić się do niego o wydanie opinii dotyczącej stosowania prawa zamówień publicznych. Pozwoli to uniknąć wydawania odmiennych interpretacji przepisów prawa zamówień publicznych przez instytucje kontrolujące.

Zgodnie z zasadą planowania i przeprowadzania kontroli na podstawie identyfikacji prawdopodobieństwa naruszenia prawa (analizy ryzyka), kontrole w zakresie zamówień publicznych co do zasady powinny być planowane i przeprowadzane po uprzednim dokonaniu analizy prawdopodobieństwa naruszenia prawa, na które może wskazywać w szczególności mała liczba ofert, zarzuty stawiane przez wykonawców dotyczące sposobu określenia warunków udziału w postępowaniu lub opisu przedmiotu zamówienia, odstąpienie od umowy, a także wcześniej stwierdzone u zamawiającego istotne naruszenia prawa. Analiza powinna obejmować identyfikację obszarów podmiotowych i przedmiotowych, w których ryzyko naruszenia przepisów jest największe. Sposób przeprowadzenia analizy określałby organ kontroli lub jego organ nadrzędny.

Zasada dokonywania kontroli na podstawie przygotowanych przez organy kontroli kwestionariuszy kontroli ma na celu wypracowanie u każdego organu ściśle określonego wzorca prowadzenia kontroli. W związku z tym organy te będą posługiwać się kwestionariuszami kontroli (tzw. checklistami) wprowadzonymi dla wszystkich jednostek kontrolujących. Organy kontrolne zostaną wyposażone w kompetencję i obowiązek wydawania obowiązujących kwestionariuszy, którymi będą posługiwać się kontrolerzy. Ważnym elementem kwestionariusza, o charakterze obligatoryjnym, ma być miejsce na przedstawienie przez zamawiającego informacji o przeprowadzonej kontroli przedmiotowego postępowania przez Prezesa UZP lub inny organ kontroli. Pozyskiwanie tej informacji przez organy kontroli ma przyczyniać się do urzeczywistnienia innej zasady kontroli udzielania zamówień publicznych, mianowicie zasady współpracy organów kontroli. Wchodząc bowiem w posiadanie informacji o przeprowadzeniu kontroli danego zamówienia publicznego organ kontroli będzie zobowiązany do uzyskania informacji o jej wyniku, w tym dokumentu kończącego kontrolę. Kwestionariusze kontroli będą jawne jednocześnie dla zamawiających, wykonawców i organów kontrolnych. Jawność wzorów kwestionariuszy została zagwarantowana przez nałożenie na organy kontroli obowiązku ich publikowania w Biuletynie Informacji Publicznej.

W toku kontroli nie będzie możliwe wyjście poza ramy wyznaczone zawartością kwestionariusza kontroli. Organ kontroli będzie uprawniony do kontroli wyłącznie tych zagadnień, które zostały ujęte w kwestionariuszu. Wprowadzane ograniczenie ma zapobiegać przewlekłości postępowań kontrolnych. Kwestionariusze kontroli będą wydawane dla zamawiających podlegających kontroli.

W celu zapewnienia, by drobne uchybienia formalne nie były podstawą uznania przez organy kontroli, że doszło do naruszenia prawa zamówień publicznych, konieczne jest wskazanie jako zasady, że podstawą negatywnej oceny dokonanej przez kontrolera może być tylko nieprawidłowość, która miała wpływ na wynik danego postępowania. Zasada ta nie będzie stosowana w przypadku kontroli postępowań o udzielenie zamówień współfinansowanych ze środków Unii Europejskiej.

Instytucje kontrolujące zostaną zobowiązane również do publikowania wyników kontroli, w tym dokumentów kończących kontrolę, w Biuletynie Informacji Publicznej, co będzie służyło przejrzystości i prawidłowości działań organów, a także ograniczeniu wątpliwości kontrolowanych podmiotów co do przyjętych przez organy interpretacji prawa, czy podjętych decyzji. Wyniki kontroli będą podlegały zgodnie z obowiązującymi przepisami pseudonimizacji.

Ponadto projekt wprowadza zmiany w rozdziale dotyczącym kontroli Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych, dotyczące:

1)     doprecyzowania roli postępowania wyjaśniającego, w tym zakończenia postępowania wyjaśniającego w przypadku przypuszczenia, że nie doszło do naruszenia przepisów ustawy (art. 608 i art. 609 ust. 1 pkt 1 projektu ustawy),

2)     odmowy wszczęcia kontroli w przypadku stwierdzenia braku podstaw do wszczęcia kontroli (art. 603 ust. 4 projektu ustawy),

3)     określenia, że kontrola doraźna wszczęta na wniosek dotyczy co do zasady zarzutów wynikających z informacji zawartych we wniosku, z możliwością rozszerzenia zakresu kontroli przez Prezesa w przypadku ujawnienia innych istotnych naruszeń (art. 607 ust. 2 projektu ustawy),

4)     momentu zakończenia kontroli doraźnej (art. 609 projektu ustawy),

5)     wykorzystywania w postępowaniu kontrolnym dokumentów i wyjaśnień w postaci elektronicznej (art. 605 ust. 4 projektu ustawy).

Ważną zmianą w stosunku do aktualnego stanu prawnego jest umożliwienie zamawiającym wystąpienia do Prezesa Urzędu Zamówień Publicznych z wnioskiem o przeprowadzanie kontroli uprzedniej dokumentów w przypadku zamówień o wartości równej lub przekraczającej progi unijne, które obejmują aspekty związane z innowacyjnością lub, których przedmiotem jest produkt innowacyjny,   innych niż zamówienia, w których kontrola uprzednia jest obligatoryjna (art. 614). Rozwiązanie to ma umożliwić zamawiającym sprawdzenie prawidłowości przygotowanego postępowania jeszcze na etapie, który pozwala na wprowadzenie zmian i uniknięcie konsekwencji związanych z przeprowadzeniem i wykonaniem zamówienia publicznego niezgodnie z przepisami ustawy.


stat4u